Bijvoeglijke naamwoorden: valkuilen en kernkwaliteiten

De valkuilen en kernkwaliteiten van bijvoeglijke naamwoorden.

Bijvoeglijke naamwoorden: valkuilen en kernkwaliteiten

Bijvoeglijke naamwoorden kunnen je tekst tot leven wekken of juist dood verklaren. Ook moet je zeker niet te veel bijvoeglijke naamwoorden gebruiken en de krakkemikkige clichés vermijden. Het is dus van groot belang dat je de juiste bijvoeglijke naamwoorden uitkiest. Hoe je dat precies precies doet, lees je in dit blogartikel. 

Inhoud van dit artikel

  1. Wat is een bijvoeglijk naamwoord ook alweer?
  2. De valkuilen van bijvoeglijke naamwoorden
    1. Overdadige bijvoeglijke naamwoorden
    2. Clichés
    3. Gecombineerde bijvoeglijke naamwoorden
    4. Vergezochte bijvoeglijke naamwoorden
    5. Feitelijk schrijven
  3. De kwaliteiten van bijvoeglijke naamwoorden
    1. Zintuiglijke bijvoeglijke naamwoorden
    2. Reëele omschrijvingen
    3. Emotionele bijvoeglijke naamwoorden
    4. Creatieve woordcombinaties
  4. Bereik het maximale effect
    1. Leer doseren
    2. Ken je lezerspubliek
    3. Schrap overbodige woorden
    4. Verras je lezer
  5. Tot slot

Wat is een bijvoeglijk naamwoord ook alweer?

Voordat we de effecten van het bijvoeglijk naamwoord gaan onderzoeken, stappen we even terug de schoolbanken in. Want wat is een bijvoeglijk naamwoord ook alweer? En hoe gebruik je het?

Onze Taal geeft de volgende definitie: een bijvoeglijk naamwoord geeft een eigenschap of toestand aan een zelfstandig naamwoord. Bijvoeglijke naamwoorden staan vaak direct voor het zelfstandig naamwoord waar ze bij horen, maar kunnen ook als apart zinsdeel voorkomen.

Voorbeelden van bijvoeglijke naamwoorden: 

  • het interessante artikel
  • de jarige Job
  • de gele fiets
Deze fiets is echt geel. (Foto door mentatdgt via Pexels.)

Ook in de volgende zinnen zitten bijvoeglijke naamwoorden:

  • het artikel is boeiend
  • de outfit is feestelijk
  • de fiets is hip

Voor meer over het bijvoeglijk naamwoord kun je dit artikel lezen op de website van Onze Taal.

De valkuilen van bijvoeglijke naamwoorden

Wat zijn de valkuilen van bijvoeglijke naamwoorden? (Foto door Skitterphoto via Pexels.)

Bijvoeglijke naamwoorden kunnen heel krachtig zijn en je tekst schwung geven. Maar pas op voor de valkuilen! Lees het volgende fragmentje maar eens. De bijvoeglijke naamwoorden heb ik schuin gedrukt.

Overdadige bijvoeglijke naamwoorden

Met de elf bijvoeglijke naamwoorden in dit fragment zien we gelijk de eerste valkuil: overdadig gebruik ligt op de loer. En dat is ook heel begrijpelijk. Als schrijver wil je jouw enthousiasme en expertise op de lezer overbrengen. Je wil hem het liefst nét zo enthousiast maken als jij zelf bent en hem meenemen naar jouw wereld. Bijvoeglijke naamwoorden lijken dé oplossing. Maar die zorgen er vaak voor dat de lezer door de bomen het bos niet meer ziet. Schrappen we wat bijvoeglijke naamwoorden in dit fragment, dan wordt het verhaal gelijk een stuk duidelijker.

Clichés

Wanneer je schrijft met bijvoeglijke naamwoorden, dan heb je de neiging clichés op te zoeken. De hagelwitte zandstranden in het fragmentje is bijvoorbeeld een cliché. Het nare van clichés is alleen dat ze wel vaak waar zijn. En soms wil je juist een clichébeeld oproepen bij je lezer, zoals dat plaatje van een tropisch Bounty-strand.

Met een cliché kun je de lezer echter nooit verrassen. Je laat er kansen mee liggen om hem te raken of emoties op te roepen. Daarom: ben je bewust van clichés en gebruik ze alleen als je een bepaald effect wilt bereiken. Benieuwd naar de meest cliché-matige bijvoeglijke naamwoorden? Die vind je op de lijst met clichés in bijvoeglijke naamwoorden.

Pas in je enthousiasme op voor clichés in je bijvoeglijke naamwoorden. (Foto door Quang Anh Ha Nguyen via Pexels.)

Gecombineerde bijvoeglijke naamwoorden

Soms wil je als schrijver een voorwerp of bestemming zó gedetailleerd beschrijven dat je verzandt in bijvoeglijke naamwoorden. Kijk maar eens naar dit voorbeeld.

De bijvoeglijke naamwoorden zijn schuin gedrukt. Door deze omschrijving weten we alles over de man aan de tafel, maar tegelijk ook niets. De opeenvolging van bijvoeglijke naamwoorden verstoort het beeld. De man aan tafel transformeert steeds in een nieuw figuur. Als schrijver geef je de lezer zo geen kans om zijn verbeeldingskracht te gebruiken.

Als schrijver moet je kiezen. Kies het bijvoeglijk naamwoord dat het beste past bij jouw voorwerp, onderwerp of personage. Herschrijf ik dit zinnetje met minder bijvoeglijke naamwoorden, dan ontstaat het volgende beeld:

Voilá, het beeld van de man in het café is nu helder en wordt niet verstoord door een overdaad aan informatie.

Vergezochte bijvoeglijke naamwoorden

Uit angst om te veel met clichés te schrijven, zie je schrijvers vaak angstvallig zoeken naar creatieve omschrijvingen. Het gevaar daarvan is dat je met creatieve woorden komt die compleet de plank mis slaan. Je verzint bijvoorbeeld een nieuw woord – een neologisme – en gebruikt dat in je tekst. Alleen weet niemand van je lezers wat je met dat neologisme nu bedoelt. Het resultaat is verwarring.

Creëer geen mist met jouw bijvoeglijke naamwoorden. (Foto door Pixabay via Pexels.)

Pas op met vergezochte bijvoeglijke naamwoorden. Soms kan zo’n omschrijving namelijk een ongewenste associatie oproepen. Ik neem weer de hagelwitte stranden als voorbeeld. Dit vind ik een verwarrende omschrijving. Ik zie hagel namelijk als een winterse neerslag. En die staat mijlenver af van een zonnig zandstrand.

Stel jezelf bij het kiezen van bijvoeglijke naamwoorden dus steeds de vraag welke emotie en associatie het bij jou oproept. Een stapje verder is je afvragen wat de lezer voor emotie en associatie ervaart.

Feitelijk schrijven

De laatste valkuil is te feitelijk schrijven. Want met al die punten waar je op moet letten (niet te veel, niet te weinig, geen clichés, lekker creatief) neem je misschien al snel genoegen met een als nieuwsbericht geschreven tekst. Je beschrijft feiten, houdt het objectief en roept dus ook geen beeld op. Je lezer ziet dan een droge, saaie tekst. Ik neem het eerste fragmentje nog eens als voorbeeld.

Leuk voor Wikipedia misschien, maar niet zo geschikt voor een wervende tekst.

De kwaliteiten van bijvoeglijke naamwoorden

Met deze valkuilen in het achterhoofd verschuiven we onze blik naar de kwaliteiten van bijvoeglijke naamwoorden. Hoe kun je ze op een goede manier gebruiken en ook nog eens een maximaal effect bereiken?

Zintuiglijke bijvoeglijke naamwoorden

Schrijven is een soort magie. Met de juiste woorden zorg je voor een reactie bij je lezers. Dat kun je doen door zintuiglijke bijvoeglijke naamwoorden te gebruiken. Neem alle zintuigen mee: gezichtsvermogen, gehoor, reukzin, tastzin en smaakzin.

Met bijvoeglijke naamwoorden kun je prima zintuigelijke ervaringen beschrijven. (Foto door Suzy Hazelwood via Pexels.)

Merk je bij het lezen van dit stukje dat je gaat watertanden? Dat is niet zo gek. Uit onderzoek blijkt dat zintuigelijke woorden in je hersenen worden verwerkt als een gewaarwording. Dus lees je zintuigelijke woorden als zachtzoet en gember-kaneel-smaak, dan denken je hersenen dat je ook daadwerkelijk deze cheesecake eet.

Zintuigelijk schrijven doe je bijvoorbeeld met:

  • visuele omschrijvingen, zoals mistig, glanzend, roetzwart, bomvol.
  • tastbare omschrijvingen, zoals keihard, zijdezacht, ruig, ruw.
  • auditieve omschrijvingen, zoals tingelend, krassend, blazend, druppelend.
  • omschrijvingen van smaak en geur, zoals prikkelend, kruidig, Midden-Oosters, aardachtig.
  • omschrijvingen van beweging, zoals sidderend, schrijdend, vliegend, kruipend.

Reëele omschrijvingen

Een reëel bijvoeglijk naamwoord is een omschrijving die specifiek hoort bij een voorwerp. Vaak zijn het eigenschappen als stevig, veilig, flexibel. Dit zijn de voordelen, de USP’s (Unique Selling Points) van jouw product.

Dit voorbeeld geeft een idee van de bijvoeglijke naamwoorden die je kunt gebruiken om een product te beschrijven.

Tekst van CCTV Winkel.
Met bijvoeglijke naamwoorden beschrijf je de werkelijke eigenschappen van een product. (Foto door Scott Webb via Pexels.)

Zo haal je de volgende USP’s uit de bijvoeglijke naamwoorden:

  • 3.6 mm vaste lens
  • kijkhoek van ongeveer 90 graden
  • maximaal 20 meter zicht
  • twee ingebouwde infrarood leds
  • IR-cut filter zorgt voor realistisch weergegeven kleuren overdag en schakelt ‘s nachts automatisch uit

Let er wel op dat je altijd de echte voordelen en USP’s beschrijft. Verzin geen eigenschappen die het product niet waar kan maken. Je lezer wil je kunnen vertrouwen.

Emotionele bijvoeglijke naamwoorden

Emotie is de leidraad wanneer we een product of dienst kiezen. We reageren intuïtief op emoties en laten ons er snel door meevoeren. Speel dus in op deze eigenschap als je schrijft en kies emotionele bijvoeglijke naamwoorden.

Woede is een van de basisemoties. (Foto door Pixabay via Pexels.)

De basisemoties (naar de indeling van Ekman) waar je als schrijver op in kunt gaan zijn:

  • vreugde
  • woede
  • verdriet
  • angst
  • verbazing
  • walging

Voorbeelden van bijvoeglijke naamwoorden die je per emotie kunt toepassen zijn:

  • vreugde: opgewekt, zonnig, lachend.
  • woede: stampend, furieus, ontevreden.
  • verdriet: treurig, wanhopig, huilend.
  • angst: dichtgeknepen, wantrouwend, ongerust.
  • verbazing: verrassend, verbluffend, vernieuwend.
  • walging: vijandig, misselijkmakend, weerzinwekkend.

Het grooste voordeel van emotioneel geladen bijvoeglijke naamwoorden is dat ze je lezer weten te raken. En ook zorgt emotie ervoor dat je een verhaal beter onthoudt. Voor de lijst met bijvoeglijke naamwoorden liet ik mij inspireren door deze lijst op de website van Walter Hottinga.

Creatieve woordcombinaties

Eigenlijk zijn er geen grenzen aan de mogelijkheden voor onvergetelijke omschrijvingen. Jouw creativiteit bepaalt hoe ver je gaat. Probeer daarom gerust creatieve combinaties uit. Ik geef je een paar voorbeelden om je op weg te helpen.

Een zachte omschrijving bij een hard onderwerp:
Een fluwelen stoeptegel.

Een zintuiglijke omschrijving bij een abstract voorwerp:
Copywriting met neon-effect.

Een emotioneel bijvoeglijk naamwoord voor een gebruiksvoorwerp:
Een doortastende keukenmachine.

Laat je verrassen door creatieve combinaties, bijvoorbeeld met neon. (Foto door Pixabay via Pexels.)

Laat je verassen door je eigen creativiteit en associaties. Daar komen vaak de leukste ideeën uit voort.

Bereik het maximale effect

Met bijvoeglijke naamwoorden kun je een groot effect bereiken. Maar daar moet je wel wat voor doen, het gaat niet vanzelf. Om die gedroomde reactie van je lezer te krijgen, kun je de onderstaande vier tips toepassen.

Blijf je lezer verrassen! (Foto door Pixabay via Pexels.

Leer doseren

Overstelp je lezers niet met een overdaad aan bijvoeglijke naamwoorden. Leer doseren en maak keuzes. Om te zien welk effect een bijvoeglijk naamwoord heeft, kun je ze het beste met elkaar vergelijken.

  • Het charmante appartement.
  • Het knusse appartement.
  • Het ruime appartement.

Kies vervolgens het woord dat volgens jou het beste past. Wil je toch beide bijvoeglijke naamwoorden gebruiken? Twee omschrijvingen achter elkaar zijn niet fout, je bent vrij om twee passende woorden uit te zoeken. Vergeet echter niet om verder te zoeken naar creatievere oplossingen:

Ken je lezerspubliek

Wie zijn publiek goed kent, weet precies welke woorden aanslaan en welke niet. Investeer daarom genoeg tijd om je lezerspubliek beter te leren kennen. Zijn het gemiddelde Nederlanders, tienermeiden of natuurkundigen? Ieder publiek heeft andere voorkeuren, waar je als schrijver rekening mee moet houden.

Schrap overbodige woorden

Schrijven is schrappen. En dat geldt voor bijvoeglijke naamwoorden al helemaal. We hebben het in de voorbeelden hierboven al gezien: je boodschap wordt helderder als je één bijvoeglijk naamwoord kiest in plaats van vijf. Schrap dus alles wat overbodig is. Wil je toch vertellen hoe knus dat appartement is? Maak er dan bijvoorbeeld een extra zin van.

Verras je lezer

Blijf je lezer verrassen met creatieve vondsten. In mijn teksten voor TUI gebruik ik bijvoorbeeld wel eens de term ansichtkaartwaardige om een bestemming te beschrijven. Dit soort woorden kun je natuurlijk ook zelf verzinnen, alles kan. Zolang je de lezer maar blijft verrassen.

Tot slot

In dit artikel doken we in de wereld van de bijvoeglijke naamwoorden. We bekeken verschillende soorten omschrijvingen, zoals zintuiglijke, reëele en emotionele bijvoeglijke termen. Ook besprak ik de valkuilen en kwaliteiten van het bijvoeglijk naamwoord. En uiteraard kwamen er handige tips langs om zelf aan de slag te gaan. Veel schrijfplezier!

Laura Schoenmakers is copywriter en tekstschrijver bij Content & Stories, haar eigen onderneming. Ze deelt op dit blog tips over SEO teksten en schrijven. Daarnaast is ze op projectbasis in te huren voor uiteenlopende communicatie- en marketingprojecten.