Taal op menukaarten

De taal op menukaarten
Leestijd: 4 minuten

Fascinerend hoe specifieke branches hun eigen taal hebben. In de rubriek Taal van het Vak zoom ik elke keer in op een andere branche. Zo bestudeerde ik voor deze blogpost de taal op menukaarten van restaurants. Een ontzettend leuk onderwerp, waar je (helaas) ook lekkere trek van krijgt.

Trends in taalgebruik restaurants

Net als de gerechten óp de kaart is het taalgebruik van restaurants aan trends onderhevig. Logisch ook. Moest je zo’n tien jaar geleden bijvoorbeeld echt zoeken naar veganistische gerechten, in 2020 bestaan er complete restaurants met geen enkel dierlijk ingrediënt op de kaart.

Qua taal zie ik de eenvoud terugkeren op de menukaart. Lokale eetcafés benoemen het gerecht in simpele woorden. In een opsomming van trefwoorden staat dan welke ingrediënten het recept bevat. Eenvoudig, zonder opsmuk. What you see is what you get.

Omdat ik zelf gek ben op lekker eten kan ik een menukaart niet lezen zonder op de inhoud te letten. Zo viel me op dat veel recepten à la Dordogne zijn. Doorgaans betekent het iets in bierbeslag, meestal champignons. Ik heb het bij minstens vier verschillende restaurants op de kaart zien staan. Oja, en alles is natuurlijk bereid, biologisch, organisch en met oog voor het milieu. Zoals hoort in deze tijd.

Woordspelingen die iets betekenen

Een paar jaar terug was er ineens een stroming die vereiste dat je grappige woordspelingen op je menukaart zette. Haas in het Gras voor een maaltijdsalade met stukjes ossenhaas bijvoorbeeld. Vaak waren deze woordgrapjes flauwer dan flauw. En geen enkele klant durfde ooit het gerecht bij zijn volle naam te bestellen. Met uitzondering van die ene verre oom in iedere familie die gek is op flauwer-dan-flauwe woordgrappen.

Gelukkig zijn dit soort woordspelingen nu een zeldzaamheid. Wel ontdekte ik woordspelingen die serieus leuk zijn en ook nog iets betekenen. Eetcafé De Zevende Hemel in Deventer heeft Dronken Vis op het menu, vis in wijnsaus. Vind ik geestig. Ook leuk: de sushi explosie van Engel en Bengel in Deventer. 

Deze voorbeelden werken voor mij om twee redenen:

1) Het is een verwijzing naar het gerecht (vis en sushi).

2) Er zit een bijvoeglijk naamwoord bij dat beeldend werkt.

Een explosie aan sushi is een proeverij van sushi. Dat zie ik gelijk voor me. Een verdronken vis is dubbel leuk, want hoe kan een vis, die in het water leeft, verdrinken? En in het woord ‘verdronken’ zit ‘dronken’, dat verwijst naar de alcohol van de wijnsaus. Goed gevonden. En direct duidelijk.

Woordspelingen om de woordspeling

De woordspelingen waar ik nu echt jeuk van krijg, voegen niets toe aan ons begrip over het gerecht. Je zag ze eerder vaak op de menukaart. Blijkbaar is de lol er inmiddels vanaf. In mijn woonplaats Enschede kan ik slechts twee restaurants vinden met grappig bedoelde woordspelingen op de kaart.

De Fusting serveert gerechten als Ik pak de paling (en zalm) in (een wrap met vis) en Met de deur in huis (schnitzel type deurmat). Nuts for you en Daim (I think I love you) staan op de dessertkaart. Deze namen zijn nog wel oké. Ze vertellen de eter in elk geval iets over het te bestellen gerecht.

Dat is heel anders bij De Ouwe Compagnie in Enschede. Je vindt er gerechten als Be eh eh st lekker (deze moet je even hardop uitspreken) tot Kan men Bert? en Ik zallum filet tot En toen en toen en toen. Je verre oom zou van gekkigheid niet weten wat hij hier moest bestellen!

Verwijzingen naar mensen en plaatsen

Een speciale categorie is de verwijzing naar mensen en plaatsen. Gerechten krijgen dan namen als Broodje van Kees, Wrap van Griet, Gerrits Omelet. Soms zijn dit de namen van personeel of klanten. In Oldenzaal zit een eetcafé dat zijn naam heeft ontleent aan hun manusje-van-alles, Hans. In deze categorie vallen ook signatuurgerechten als Steak Tartare Bardot (bij Bardot Enschede), Club Sandwich Sam Sam (bij Sam Sam Enschede) en Moeke’s Deelplank (bij Moeke Enschede).

Hier in Enschede aan de Oude Markt zit Eetcafé Bij Flip. Hun menukaart staat vol verwijzingen naar muziek. Helaas is de kaart op dit moment niet online te bekijken vanwege de coronamaatregelen. Bij Flip is namelijk nog altijd gesloten. Om je toch een idee te geven van deze stijl, dit zijn de namen van de escape room-arrangementen: borrelarrangement Neil Diamond en borrelarrangement Rolling Stones. Het is niet moeilijk te raden dat ze Bij Flip muziekliefhebbers zijn. Het is gelijk een kwinkslag naar hun onderscheidende waarde als eetcafé, een passende keuze volgens mij.

Het fenomeen pannenkoek

Het oer-Nederlandse pannenkoekrestaurant verdient een eigen alinea in deze post. Want hier zien we twee dingen. Enerzijds is er de stroming met creatieve gerechten, zowel qua smaak als qua naam. Anderzijds zie ik de pannenkoekhuizen met eenvoudige gerechten en dito menukaarten.

Wel valt me op dat pannenkoekrestaurants een schier eindeloze lijst hebben van pannenkoeken. Dat geldt trouwens niet voor de menukaart van Het Noorden in Aalten. Hun pannenkoeken komen namelijk van ver en van dichtbij. Zo bestel je of een Bredevoortse pannenkoek (ei, spek, ui & prei) of een Italiaanse (salami, ui, paprika, champignons, tomaat & provinciaalse kruiden). Die provinciaalse kruiden maken het dan wel weer een stuk minder ‘ver’ en ook minder Italiaans. 😉

Een tweede eervolle vermelding is Theehuis Rhijnauwen in Bunnik. Hier heb ik zelf vorig jaar een fantastische pannenkoek gegeten, buiten onder de bomen, met uitzicht op een kanaal en een uitgestrekt weiland. Hun pannenkoeken hebben poëtische namen als Zalmzee, Zomerkoning, Bourgondische Belg en Aloha Noah. Daar krijg je toch trek van? Ook van de kinderpannenkoeken word ik gelijk hebberig. Wat wil je ook met namen als Willy Wonka, Dikkie Dik en Rupsje Nooitgenoeg? Pannenkoeken én boeken, de (bijna) ideale combinatie.

De serie Taal van het Vak

Taal is fascinerend, niet? In de rubriek Taal van het Vak bestudeer ik de taal van een specifieke branche. Welke woorden gebruik je hier en hoe spreek je? Mijn bevindingen deel ik onder de tag Taal van het Vak op het blog van Content & Stories.

Foto bovenaan artikel via Pexels